तीजलाई यसरी उत्सव बनाऔँ की, तीजमा लिईने व्रत र आध्यात्मिक गतिविधिहरूले हामीलाई भौतिक संसारको क्षणभंगुरता बुझेर आत्मिक शान्ति र सत्यको खोजीमा लाग्न प्रेरित गरोस् । आत्मचिन्तन गरी आफ्नो वास्तविक स्वरूपलाई बुझ्ने अवसर मिलोस् ।
तीज’ शब्द संस्कृतको ‘तृतीया’ बाट आएको हो, जसको अर्थ चन्द्रमासको तेस्रो दिन भन्ने बुझिन्छ। यसलाई ‘हरितालिका तीज’ पनि भनिन्छ, जहाँ ‘हरित’ को अर्थ ‘हरण’ र ‘आलिका’ को अर्थ ‘सखी’ ले गरेको भन्ने बुझिन्छ। पौराणिक कथाअनुसार, माता पार्वतीले भगवान शिव अर्थात परमसत्यलाई जान्न तपस्या गरेकी थिइन् । रियालिटी रिलाईज गर्नका लागि जसरी पार्वतीले तपस्या गरेकी थिईन् त्यसैगरि हामीले पनि सत्य जान्नका लागि हदैसम्मको कोशिस गर्नुपर्दछ भन्ने मुख्य सिकाई हो । तीजलाई परम्परा धान्नु वा कर्मकाण्डको रुपमा लिनु भनेको पाखण्डपन हो ।
खास शिक्षा अनुसार व्रतलाई विभिन्न भागमा बाँडिएको छ,
विचार व्रत : हप्तामा एकदिन पूर्ण मौनाता पालना गरी मुख बन्द र विचार बन्दकोअभ्यास गर्नुहोस् ।
भावना व्रत : हप्तामा एकदिन आफ्ना भावनाहरुलाई प्रतिक्रियामा बदल्न नदिने अभ्यास गर्नुहोस् ।
काम व्रत : अर्धमासिक तथा मासिक रुपमा एकदिन कुनैपनि काम नगरी गरिरहेको कामको समिक्षा गर्नुहोस्।
खानपीन व्रत : हप्तामा एकदिन खानपीन नखाएर रहने अभ्यास गर्नुहोस् ।
तीजको दुरुपयोग :
तीजको वास्तविक ईतिहास र अर्थ नबुझी कुसंस्कार बनाउँदै लगिएको कुरा यथार्थ हो । रिल संसारमा हरेक व्यक्तिले जुनसुकै कुराको पनि दुरुपयोग गर्दछ ।
क) देखासिकी र आर्थिक भार : आजभोलि तीज भन्नासाथ दरखाने, गरगहना लगाउने, महँगा कपडा किन्ने र सामाजिक सञ्जालमा देखासिकी गर्ने प्रवृत्तिको विकास भएको छ। यसले पर्वको आध्यात्मिक र सामाजिक महत्वलाई ओझेलमा पारेको छ। तीजको नाममा अनावश्यक खर्च गर्ने, ऋण काढ्ने र सामाजिक प्रतिष्ठाका लागि प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ, जसले वास्तविक खुसी र आत्मसन्तुष्टिभन्दा बाह्य प्रदर्शनलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। फाईनान्सियल फ्रिडमको सट्टा आर्थिक भार बढ्छ।
ख) ‘रिल’ लाईफको प्रभाव : आजको डिजिटल युगमा, तीजको अनुभव ‘रिल’ लाईफमा बढी देखिन थालेको छ। सामाजिक सञ्जालमा सुन्दर तस्बिर र भिडियोहरू पोस्ट गर्ने, ‘लाइक’ र ‘कमेन्ट’ को पछि लाग्ने प्रवृत्तिले वास्तविक सम्बन्ध र भित्री खुसीभन्दा ‘वेहोसी’ को संसारमा धकेलेको छ। यसले ‘रियल’ लाईफको आनन्दलाई कम गर्छ र ‘फेम फ्रिडम’ को गलत व्याख्यालाई बढावा दिन्छ।
ग) शारीरिक र मानसिक तनाव : अनावश्यकरूपमा लामो समय व्रत बस्ने, पर्याप्त आराम नगर्ने र शरीरलाई कष्ट दिने प्रवृत्तिका कारण ‘हेल्थ फ्रिडम’ मा बाधा पुग्छ। व्रतको वास्तविक उद्देश्य आत्मिक शुद्धीकरण हो भन्ने बिर्सेर शारीरिक तनाव मात्र लिने गरिन्छ। अत्यधिक दर खाने र भोजभतेरमा अनावश्यक रूपमा संलग्न हुने कार्यले पनि स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। खास शिक्षा अनुसार, यस्ता बाह्य देखासिकी भन्दा आन्तरिक शुद्धीकरण र आत्मिक विकासमा जोड दिन्छ। यसले नारीलाई आत्मिक रूपमा बलियो बनाउँदै वास्तविक स्वतन्त्रतातर्फ डोर्याउन प्रेरित गर्दछ।
तीजको सदुपयोगिता :
तीजलाई सेभेन स्टार लाईफ बाँच्नका लागि शुरुवात गर्ने दिनका रुपमा मनाउन सक्नु नै तीजको सदुपयोगिता हो ।
क) रियालिटी रिलाइज (Reality Realize):
परम सत्यलाई जान्नु अर्थात आत्मबोध गर्नु नै रियालिटी रिलाइज हो ।
- अभ्यास: शिव अर्थात परमसत्यलाई जान्नका लागि ध्यान दिन शुरु गर्नुहोस् । ध्यान गर्ने होईन, ध्यान दिने हो । शुरुवात शारिरीक क्रिया (श्वासप्रश्वास, रगत प्रवाह, मुटु तथा अन्य अंगहरुको चाल) मा ध्यान दिनुहोस्, त्यसपछि आफ्ना भावनाहरुमा ध्यान दिनुहोस् अनि आफ्ना विचारमाथि ध्यान दिनुहोस् । ध्यान दिँदा आफ्नो व्यक्तिगत धारणा उपस्थित हुनुहुँदैन । विना कुनै प्रतिक्रिया ध्यान मात्र दिनुपर्दछ । राम्रो र नराम्रो, सही र गलत, आहा र छिःछि यी दुवै प्रतिक्रियामा तटस्थ हुनुपर्दछ । कुनै नाम र अर्थ विना कुनैपनि कुरामा ध्यान दिनु नै असली ध्यान हो ।
ख) ह्यूमानिटी फ्रिडम (Humanity Freedom):
आनन्दित जीवनका लागि मानवीय गुणहरु भएको तर दानवीय खोलहरु नभएको अवस्था नै ह्यूमानिटी फ्रिडम हो ।
- अभ्यास: तीजको अवसरमा लैङ्गिक र धार्मिक खोल च्यात्ने अभ्यास गरौँ । तीजलाई यदि हिन्दुहरु र महिलाहरुको मात्र पर्व भनेर भनियो भने यो धार्मिक र लैङ्गिक विभेद हुन जान्छ । शिवलाई परमसत्य अर्थात रियालिटीको प्रतिक रुपमा बुझ्नुपर्दछ । रियालिटी रिलाईज गर्ने अवसर र आवश्यकता संसारका ८ अर्ब मानवलाई छ । यो तीजको अवसर सीमित लिङ्ग र धार्मिक संगठन भनिने व्यक्तिलाई होईन । वास्तविक धर्म जानेपछि कुनै धर्म संगठनको सदस्य हुनुपर्दैन र महिला र पुरुष भनिनुअघि हामी मान्छे हौँ, आजलाई यत्ति कुरा जाने पुग्छ ।
ग) ह्याप्पीनेस फ्रिडम (Happiness Freedom):
आनन्दित जीवनका लागि Pain & Pleasure को अस्थायीत्व बुझेको र ह्याप्पी हर्मोन बाधक नभई सहयोगी भएको अवस्था नै ह्याप्पीनेस फ्रिडम हो ।
- अभ्यास: तीजको अवसरमा No Cost मा Happy Hormone उत्पन्न गर्ने अभ्यास गर्नुपर्छ । परिवारजनमा भजन कृतन गरी नाँचगान गर्न सकिन्छ । प्रकृतिको काखमा समय विताउन सकिन्छ । ध्यान र प्रणायामले पनि ह्याप्पी हर्मोन उत्पन्न गर्दछ । साथै यस अवसरमा “धन्यवाद” दिने अभ्यास शुरु गर्न सकिन्छ ।
घ) हेल्थ फ्रिडम (Health Freedom):
आनन्दित जीवनमा लागि स्वस्थ जीवनशैली भएको तर कुनैपनि रोग बाधक नभएको अवस्था नै हेल्थ फ्रिडम हो ।
- अभ्यास: तीजको अवसरमा हप्तामा एकदिन २४ घण्टाको उपवास बस्ने शुरुवात गर्नुहोस् । दैनिक योगानासन, प्रणायाम र व्यायाम गर्ने शुरुवात गर्नुहोस् ।
ङ) फेमली फ्रिडम (Family Freedom):
आनन्दित जीवनका लागि परिवार बाधक नभई सहयोगी भएको अवस्था नै फेमली फ्रिडम हो ।
- अभ्यास: नजिक रहेका परिवारजनसँग भेटेर र टाढा रहेका परिवारजनसँग अनलाईन मार्फत सेभेन स्टार लाईफको बारेमा छलफल गर्नुहोस् । दुःखबाट मुक्तिको कुरा गर्नुहोस्, मान्छे बन्ने कुरा गर्नुहोस्, एकअर्कोलाई सेभेन स्टार लाईफ बाँच्न सघाउने र बाधक नबन्ने प्रतिज्ञा गर्नुहोस् ।
च) फेम फ्रिडम (Fame Freedom):
आनन्दित जीवनका लागि काम र नाम बाधक नभई सहयोगी भएको अवस्था नै फेम फ्रिडम हो ।
- अभ्यास: तपाईले गरिरहेको कामको समिक्षा गर्नुहोस् । के तपाईले निष्काम गरिरहनुभएको छ? आफैलाई प्रश्न गर्नुहोस् । यदि निष्काम गरिरहनुभएको छैन भने तीजको अवसरबाट सच्चिएर निष्काम गर्ने प्रण गर्नुहोस् ।
छ) फाईनान्सियल फ्रिडम (Financial Freedom):
आनन्दित जीवनका लागि पैसा बाधक नभई सहयोगी भएको अवस्था नै फाइनान्सियल फ्रिडम हो ।
- अभ्यास: तीजको अवसरमा फाइनान्सियल फ्रिडमका लागि Low Cost वाला जीवनशैली डिजाईन गर्नुहोस् । आफ्नो जीवनशैलीलाई नियाल्नुहोस्, यदि तपाईले Low Cost वाला जीवन बाँचिरहनु भएको छैन भने शुरुवात गर्नुहोस् । यदि हामीले बाँच्नुपर्ने जीवन बाँच्न थाल्यौँ भने खर्च घटाउनै पर्दैन, आफै घट्छ । नानाथरीका तडकभडक त वेहोसीका प्रतिफल हुन् ।
निष्कर्ष
अन्तमा, सेभेन स्टार लाईफ बाँच्नका लागि तीजलाई रियालिटी रिलाइज, ह्यूमानिटी फ्रिडम, ह्याप्पीनेस फ्रिडम, हेल्थ फ्रिडम, फेमली फ्रिडम, फेम फ्रिडम र फाईनान्सियल फ्रिडम प्राप्त गर्ने एक महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिनु पर्दछ । हरेक वर्ष आउने यो पर्वले हामीलाई आफ्नो जीवनलाई समीक्षा गर्दै सेभेन स्टार लाईफतर्फ अघि बढ्ने प्रेरणा प्रदान गरोस्।
– खास शिक्षा